© Hamid Eskandari
Reza Abedini
Liban
"Papier pojawia się, gdy zaczyna się rodzić pomysł".
Reza Abedini urodził się w Teheranie w 1967 roku. Jego dziadek i wuj byli utalentowanymi kaligrafami i to od nich, jako nastolatek nauczył się podstaw rzemiosła. Po zdobyciu dyplomu Akademii Sztuk Pięknych na Uniwersytecie w Teheranie, kontynuował studia z zakresu malarstwa i sztuk pięknych. Od czasu rozpoczęcia niezależnej praktyki w 1987 roku, pracował jako projektant, pedagog i naukowiec w dziedzinie typografii, projektowania graficznego i sztuk wizualnych. W tym czasie otrzymał wiele nagród i wyróżnień, między innymi holenderską nagrodę Prince Claus Award. Od 1997 roku należy do irańskiego Graphic Designers Society (IGDS), a od 2001 roku również Alliance Graphique Internationale (AGI). Był członkiem jury licznych biennale na całym świecie. Dzieląc swój czas pomiędzy Libanem i Holandią, pracuje dziś jako profesor projektowania graficznego i kultury wizualnej na Uniwersytecie Amerykańskim w Bejrucie.
„Kiedy któryś z zachodnich projektantów negatywnie oceni mój plakat, to wiem, że zrobiłem coś naprawdę dobrego!”, mówi Reza Abedini. Taka krytyka jest rzadkim zjawiskiem. Choć Abedini nie używa klasycznego języka projektowania graficznego rozpowszechnionego na Zachodzie, piękno jego prac jest uniwersalne i rozpoznawane na całym świecie. Podobnie jak japoński grafik Ikko Tanaka będący dla Abediniego źródłem inspiracji, stworzył on własny sposób łączenia wyjątkowych cech kultury arabskiej z nowoczesnymi formami ekspresji.
Projektuje plakaty, okładki książek i ogłoszenia w celu upowszechniania wydarzeń w świecie arabskim, ale także w Holandii, Francji, Irlandii, Grecji, czy Anglii. Jego styl można określić jako „perski” – cechują go silne elementy kaligraficzne i tekst pisany zarówno arabskim jak i rzymskim krojem czcionki – zwartym i kunsztownym. Barwy są nasycone, ale stonowane, z przewagą kolorów ziemi. Jedną z najbardziej rozpoznawalnych cech jego prac jest bardzo szczególny rodzaj obecności postaci ludzkiej. Figury przypominające postaci z oficjalnych portretów popularnych w Iranie w XIX wieku, wyglądają jak zjawy i z rozmachem wypełniają cały arkusz.
Tekstura papieru jest w szczególny sposób zawsze obecna w pracach Abediniego, nie pod względem wizualnym, ale jako pole siłowe jego rysunków. To tak, jakby ręka projektanta była prowadzona jakąś tajemną wiedzą pochodzącą z faktury, zapachu i dźwięku zaklętego w samym papierze.
Véronique Vienne
Wywiad
Véronique Vienne:
Reza Abedini:
Zanim odpowiem na twoje pytania chciałbym zaznaczyć, że najbardziej zatrważającym, porywającym i żmudnym momentem w mojej pracy jest dla mnie chwila, kiedy wybieram czystą kartkę papieru i wpatruję się w nią. Przez chwilę nie jestem w stanie niczego zrobić...
Jaką rolę odegrał papier w rozwoju arabskiej kaligrafii?
Papier miał wpływ na powstanie wielu odmian pisma irańsko-islamskiego. Przykładem jest pismo Nasta’liq, które wymaga płynnych i wolnych ruchów rąk, ponieważ obejmuje wiele zaokrąglonych form. Pisanie nie byłoby możliwe na chropowatych powierzchniach, takich jak kamień czy drewno, a nawet płytka ceramiczna. Później te nowe tradycje wykorzystano do innych zastosowań, takich jak mozaika i ceramika, które stale na siebie nawzajem wpływały.
Czy zwracasz uwagę na jakość, fakturę, kolor lub gramaturę papieru, na którym twoja praca ma zostać wydrukowana?
Pozwól mi udzielić odpowiedzi na to pytanie z punktu widzenia artysty wizualnego i grafika.
Już od czasów pierwszych lat nauki w Liceum Sztuk Plastycznych (miałem wtedy 14 lat) rodzaj papieru, jego struktura, gramatura, a nawet krawędzie stanowiły dla mnie wielkie wyzwanie. Podobnie było później, kiedy zainteresowałem się grafiką, w której papier jest niezwykle ważny. Tworząc moje ostatnie prace czerpię z bogactwa cienkiego i/lub ręcznie czerpanego papieru. Używam czarnego i akrylowego tuszu. Tutaj papier nie wpływa tylko na estetykę dzieła; ale ma również znaczenie techniczne. Musi być odporny na działanie atramentu, wody i innych dodatków.
Jako grafik szczególną uwagę zwracam na rodzaj papieru, jego kolor, gramaturę oraz strukturę, które stanowią integralną część każdego projektu. Muszę wyjaśnić, że w wielu przypadkach, produkt końcowy projektowania (np. plakat) powstaje przez syntezę wielu elementów, takich jak określony rodzaj druku, konkretny typ papieru pocięty w dany sposób. Dlatego papier jest częścią koncepcji całego projektu graficznego, a nie tylko powierzchnią, na której projekt zostanie wydrukowany.
Tytuł - Callidrawing
Projektant - Reza Abedini
Data publikacji - 2014
Czy szkicujesz na papierze zanim przełożysz projekt na formę cyfrową?
Tak, prawie zawsze. Bardzo lubię rysować. Gdy faktura papieru jest przyjemna w dotyku, mogę zrealizować projekt lub pomysł o wiele łatwiej i szybciej. Przynajmniej tak mi się wydaje. Zawsze mam przy sobie kilka rodzajów papieru, których używam do tworzenia notatek oraz szkicowania. Szczególnie lubię papier szorstki i papier kreślarski.
Jaki procent twoich prac zostaje wydrukowanych na papierze?
Ponad 90 procent moich prac jest drukowanych na papierze, zarówno rysunków jak i projektów graficznych. W większości przypadków, to papier pojawia się w tym samym czasie, gdy w głowie zaczyna rodzić się pomysł.
Skąd wiesz, że projekty, które wyglądają świetnie na ekranie komputera będą wyglądać równie dobrze po wydrukowaniu na papierze?
Zająłem się projektowaniem graficznym w czasie, gdy nie istniały komputery i ekrany! A przynajmniej nie były jeszcze wykorzystywane do projektowania. Dlatego mam świadomość, że istnieje różnica między wizją, a produktem końcowym. To prawda, że czasami obrazy na ekranie są jaśniejsze i bardziej przyciągają wzrok. Ale one nie istnieją fizycznie. Dlatego mam więcej szacunku dla wydruku lub rysunku kreślonego ze względu na to, że są namacalne. Musimy pamiętać, że obrazy cyfrowe i fizyczne wzbudzają u widza inne emocje. Każdy z nich może być piękny, każdy może być również użyteczny.
Jednocześnie, więcej pewności siebie zyskuję, gdy mój projekt zaczyna się i kończy na papierze. Możliwość dotknięcia papieru w trakcie procesu projektowania ma bardzo pozytywny wpływ na moją duszę. Jestem uzależniony od dotykania papieru.
Wszystko to, co można dotknąć wpływa na całość pracy. Na przykład, wyobraźmy sobie szereg pastelowych kolorów drukowanych na papierze o wyraźnej teksturze. Wrażenia dotykowe i informacja wizualna pomagają zdystansować się do poczucia obowiązku. Tak samo jest w przypadku serii barwnych odcieni szarości, które drukowane na grubym papierze tworzą efekt betonu. Jest to bardzo skomplikowana kombinacja komunikacji wizualnej, funkcjonalności i estetyki.
Czy przy wyborze papieru, polegasz na własnej ocenie, czy też konsultujesz się ze specjalistami?
W szczególnych przypadkach zawsze zasięgam porady specjalistów rytownictwa. Czasami ich uwagi dotyczące nowych materiałów i technik są bardzo ciekawe, ale ostateczną decyzję zawsze podejmuję sam. Ryzykuję, gdy uważam, że warto.
Czy wysoka trwałość papieru ma dla ciebie znaczenie?
W przypadku materiałów drukowanych, inaczej niż cyfrowych, upływ czasu odgrywa ważną rolę. Materiały mogą stanowić świadectwo czasu. Dlatego szczegółowo badamy obrazy i akwarele, na przykład z XIX wieku, ponieważ są one przejawem danej epoki.
Czy wiesz, że dźwięk wydawany przez papier podczas rysowania lub kartkowania stron, wywołuje w mózgu uczucie przyjemności? Czy kiedykolwiek miałeś okazję usłyszeć brzmienie papieru?
W ostatnim projekcie nagrałem odgłos ciągłego pisania liter, następnie zestawiłem dźwięki z obrazem każdej litery. Widzowie mogli zobaczyć i usłyszeć, na przykład dźwięki litery „B”. Zrealizowałem również kilka podobnych projektów wraz z moimi studentami. Cały proces tworzenia, od rozpoczęcia do ukończenia projektu, obejmujący kontakt fizyczny z papierem, słuchanie dźwięku kreślenia, dotykanie krawędzi papieru jest dla mnie jak rytuał religijny.
Na jakim etapie procesu projektowania wybór papieru jest aktem twórczym?
Jak powiedziałem wcześniej, pomysł i materiał przychodzą do mnie w tym samym czasie. Ale zdarzało się, że w miarę rozwoju projektu zmieniałem zdanie uznawszy, że praca może wyglądać lepiej na innym papierze. W ostatnich latach, jeden rodzaj papieru stał się częścią mojego języka wizualnego, jak w przypadku pisarza, który faworyzuje niektóre słowa.
Zdarzyło ci się, że w którymś z twoich projektów wybór papieru decydował o efekcie pracy?
Wierzę, że możliwa jest zmiana opinii pod wpływem nowych doświadczeń. Mogę wymienić wiele takich przykładów, na przykład często drukuję tę samą pracę na dwóch różnych rodzajach papieru, żeby sprawdzić która wersja przyciąga wzrok bardziej; zdarza się też, że nadrukowuję białą farbę na szarej kartce (co nie jest łatwe do wykonania, a efekt i tak nigdy nie będzie doskonały) zamiast nałożyć szarą farbę na białą kartkę pozostawiając niektóre części w bieli (symulując ten sam efekt), ponieważ tworzy to zupełnie inną atmosferę.
Jakie są twoje ulubione prace na papierze wykonane przez grafików, których cenisz?
Mam własną kolekcję wielu starych plakatów i książek. Rodzaj i zapach papieru, a nawet farba drukarska inspiruje mnie za każdym razem, gdy je oglądam. Ten intymny związek z drukiem jest niezwykle przyjemny.
